EEN AANTAL BIJZONDERE VROUWENLEVENS
UIT ONZE ROEMRUCHTE VAN DER GROEF - HISTORIE .......


SIJTJE VAN DER GROEF (i779) kwam ter wereld in het jaar 1775 in de Flakkeese plaats Dirksland , als vierde kind en enige dochter van Pieter van der Groef én Jannetje van der Groef , want zowel vader Pieter als moeder Jannetje stamden af van ons aller JACOB : Pieter van zijn zoon Jacob en Jannetje van zijn jongere zoon Zacharias .

Een erg gelukkig gezin kan het gezin Van der Groef - Van der Groef niet echt geweest zijn : van de vijf kinderen , vier zonen en een dochter , die binnen een periode van acht jaar binnen het gezin het levenslicht mochten aanschouwen , werden minstens drie kinderen al kort na de geboorte ten grave gedragen ; Sijtje is vooralsnog het enige kind van wie we zeker weten dat het de volwassen leeftijd heeft kunnen bereiken .

Sijtje's leven zag er in grote lijnen als volgt uit : ze werd gedoopt op 23 april 1775 in Dirksland ; ze trad op 24- jarige leeftijd , op de eerste volledige werkdag van de 19e eeuw (2 januari 1800) in haar woonplaats Dirksland in het huwelijk met ANTHONY VERBOOM , Oude - Tongenaar van geboorte ; Sijtje werd vijf jar later op 30- jarige leeftijd tot lidmaat aangenomen van de Dirkslandse Hervormde Kerk - tot zover dus een tamelijk alledaags Flakkees leven van rond de eeuwwisseling van destijds , een leven dat rimpelloos en vrijwel onopgemerkt aan onze aandacht voorbijgegaan was , ware het niet dat er in het jaar 1811 iets zeer uitzonderlijks zou gaan plaatsvinden binnen het leven van Sijtje Verboom - van der Groef ..........

Op 21 mei 1811 beviel Sijtje op 36- jarige leeftijd in Dirksland van een buitenechtelijk kind , haar eerste en enige kind , Francijntje genaamd , terwijl Sijtje op dat moment toch al zo'n elf jaar als gehuwde vrouw door het Flakkeese leven ging .......

Het huwelijk van Sijtje en haar man Anthony ging verder 'gewoon' door en eindigde pas zes jaar later met het overlijden van Anthony in het jaar 1817 .
Samen hebben Sijtje en haar man , volgens onze gegevens , géén kinderen gekregen , niet kúnnen krijgen wellicht - klaarblijkelijk was dus dat ene kind , Francijntje , van een andere man , want dit kind zou toch echt als Francijntje van der Groef geboren worden én ook zo , met déze achternaam die dus van haar moeder afkomstig was , verder ook door het leven gaan ( de ambtenaar van de burgerlijke stand had anno 1811 blijkbaar dus géén groteske blunder begaan )

Vier jaar na het overlijden van Anthony Verboom werd Sijtje van der Groef nogmaals in de echt verbonden - Sijtje is dan inmiddels 46 jaar en haar dochter 10 oud .
Op 10 augustus 1821 gaf Sijtje het jawoord aan weduwnaar WILLEM BREUR , met wie zij nog ruim vier jaren getrouwd is geweest , totdat Willem op 30 januari 1826 zou komen te overlijden - en toen vond er opnieuw iets opmerkelijks plaats : vier dagen later , dus óp of rond de dag van de teraardebestelling , kwam er ook , op 50- jarige leeftijd een eind aan het bewogen leven van Sijtje , en volgde de ene begrafenis de andere al zeer spoedig op ............

Willem Breur en Sijtje van der Groef zijn allebei in Dirksland begraven .


En hoe is het nu met dochter Francijntje verder gegaan in het leven ???
Zou het haar ooit ter ore gekomen zijn wie haar echte vader geweest moet zijn ?
Of zou moeder Sijtje dit geheim voor altijd en eeuwig hebben meegenomen in haar graf ???

Wat we nog verder van Francijntje weten , is enkel en alleen datgene wat in aktes over haar bestaan bewaard gebleven is , en uit deze gegevens blijkt dan het volgende :
FRANCIJNTJE VAN DER GROEF , geboren op 21 mei 1811 in Dirksland , arbeidster van beroep , trouwde op 28- jarige leeftijd in Ooltgensplaat met arbeider FRANS RIMUS , geboren op 5 december 1813 in deze zelfde Oostflakkeese gemeente .
Lang zou deze echtverbintenis niet gaan duren : Francijntje stierf al binnen drie jaar na het begin van dit huwelijk , op 2 juni 1842 in haar woonplaats Ooltgensplaat , nog geen twee weken na haar 31e verjaardag ......


> Voor de beschrijving van het leven van de volgende Flakkeese vrouw verplaatsen wij ons in gedachten van de Plaat naar de Punt , oftewel van de uiterste oostpunt naar de uiterste westpunt van het eiland , helemaal naar het Goereese Ouddorp .

In deze plaats beviel AAGJE PIETERS HEERSCHAP op 6 januari 1799 van een b u i t e n e c h t e l ij k kind - wederom dus een buitenechtelijk kind dat we in deze beschrijving van bijzondere vrouwenlevens tegenkomen ......én het zou in deze beschrijvingen zeker níet bij dit laatste buitenechtelijke kind blijven ......

Aan de geboorteakte van dit kind , een dochter , door haar moeder Kommertje genoemd , is indertijd door de dienstdoende ambtenaar het volgende betekenisvolle zinnetje toegevoegd ....: "De moeder , Aagje Pieters Heerschap , die in barensnood , bij eede getuijgd heeft , vader van het kind te zijn Leenderd van der Groef ...."

En toen kon Leenderd klaarblijkelijk niet meer onder zijn naderend vaderschap uitkomen , en zal ontkennen ook geen enkele zin meer gehad hebben ......., alhoewel ook dat in de praktijk zo nu en dan tóch wel voorkwam en deze ontkenning dan apart in een kon worden vastgelegd .

Kommertje ging nu dus toch verder door het leven als KOMMERTJE VAN DER GROEF en kon ook ruim een maand later onder deze naam gedoopt worden , alhoewel dan nog geen huwelijksakte van Leendert en Aagje kan worden aangetroffen , én het ook nimmer tot een huwelijk tussen de twee zou kunnen komen , omdat er in Ouddorp , nog vóór de doopplechtigheid van zijn dochter Kommertje in Ouddorp kon plaatsvinden , op 27- jarige leeftijd al een voortijdig einde kwam aan Leenderts kortstondige bestaan ......
Zes dagen later - en dat zal dan vrijwel meteen na Leenderts begrafenis geweest moeten zijn - vond de geplande doop plaats van Kommertje van der Groef , die gedurende haar leven als enige en goed herkenbare herinnering aan haar jong gestorven vader , de achternaam Van der Groef bezat .......


Als we nu het vervolg van het leven van Kommertje < dat er dus gelukkig zijn zou > in ogenschouw nemen , dan lijkt het er op dat de geschiedenis zich ruim twintig jaar later bij Kommertje gaat herhalen (!)....... want korte tijd vóórdat Kommertje , inmiddels huismeid van beroep , op 22- jarige leeftijd in het huwelijk zou gaan treden , beviel ook zij van een buitenechtelijk kind - 'l'histoire exceptionelle se répète ici .....'

Pas enkele weken ná deze bevalling trouwt Kommertje dan in Ouddorp , op de 25e september van het jaar 1821 , met haar dorpsgenoot JAN HEERSCHAP , een man die dus dezelfde familienaam droeg als Kommertje's moeder Aagje - was Jan Heerschap soms Kommertje's (achter-)neef ??

Het huwelijk van Kommertje en Jan heeft lang kunnen duren (31 jaar) ; het eindigde met de dood van Kommertje op 26 november 1852 in Ouddorp , op 53- jarige leeftijd .
Jan Heerschap , van wie wij nog vermelden kunnen dat hij van beroep arbeider was en dat hij lezen noch schrijven kon , is vermoedelijk pas 25 jaar later gestorven , en dit ondanks het feit dat hij ooit kort voor zijn huwelijk "finaal was vrijgesteld van deelname aan de Nationale Militie uit hoofde van lichaamsgebreken ......"


Tot slot van deze herkenbare levensgeschiedenis willen we nog vermelden dat de bevalling van Kommertje als nog nét ongehuwde vrouw indertijd een zeer trieste is geweest : op 6 september 1821 beviel Kommertje namelijk in Ouddorp van een 'levenloos kind der vrouwelijke sexe' .
Het kind kán dus zo vroegtijdig ter wereld gekomen zijn dat het (nét) niet meer binnen het reeds geplande huwelijk met Jan geboren had kunnen worden ....



CORNELIA VAN DER GROEF (i2774) was het enige kind dat geboren was uit het huwelijk van vader Jacob van der Groef en zijn tweede vrouw Adriaantje Drooger .

Een erg gelukkige levensstart kunnen we het zeker niet noemen : Cornelia kwam op 23 februari 1855 in Sommelsdijk ter wereld en tien dagen later al kwam haar moeder Adriaantje , slechts 24 jaar oud , te overlijden - hadden zwangerschap en bevalling van haar soms een té zware tol geëist ??!

Adriaantje had gelukkig wel nieuw , jong en gezond leven geschonken aan een dochter , die door haar vader en latere stiefmoeder Cornelia Tulp hopelijk liefdevol zal zijn grootgebracht .
In dit straat- en straatarme gezin , waarbinnen menigmaal van een pas geboren kind veel te vroegtijdig afscheid genomen moest worden , behaalde Cornelia gelukkig wel de volwassen leeftijd , en zou op zeker moment in haar leven een hoogst uitzonderlijke en dramatische beslissing gaan nemen ............

Al spoedig in haar leven ging Cornelia aan de slag als arbeidster / dienstbode - en welke ándere beroepsmogelijkheden waren er nu eigenlijk voor vrouwen als je indertijd opgroeide in een dergelijk arm Flakkees milieu .......??
Als arbeidster / dienstbode komen we Cornelia tegen in bewaard gebleven aktes uit die tijd , en dan zien we dat zij werkzaam geweest is in verschillende Flakkeese plaatsen : Oude - Tonge , Nieuwe - Tonge , Sommelsdijk en ook nog in het piepkleine Herkingen , tótdat ze haar eerste man , DANIEL BREUR , tegen het lijf zou lopen ; met hem werd Cornelia in het jaar 1875 - Cornelia is dan nét 20 jaar oud - in de geboorteplaats van Daniel in de echt verbonden .

Het pas getrouwde , en hopelijk ook zeer gelukkige , jonge paar kreeg slechts één zoon , Mattheus ; al na drie jaar huwelijk kwam er in de zomer van 1878 een vroegtijdig einde aan het leven van echtgenoot Daniel , op de zeer jonge leeftijd van 27 jaar ......

En nú was Cornelia gedwongen om wederom als dienstbode de kost te gaan verdienen , voor haarzelf én voor haar jonge kind ...

Maar heel erg lang zou deze voor moeder en zoon lastige situatie niet blijken te gaan duren , want Cornelia vond een nieuwe man : JOHANNES SLINGER , kleermaker van beroep , ook eerder getrouwd geweest , sinds 1879 weduwnaar van Maatje Klapmuts , en met hem zou Cornelia eind 1880 in Nieuwe - Tonge dan opnieuw in het huwelijk treden , ondanks het niet onaanzienlijke leeftijdsverschil tussen de beide echtelieden : Johannes was maar liefst 18 jaar ouder dan zijn echtgenote Cornelia ...

Erg bemiddeld waren de twee aanstaanden zeker niet : om dit huwelijk doorgang te kunnen verlenen , moest er door de burgemeester van Nieuwe - Tonge een zgn. bewijs van onvermogen worden afgegeven , maar bepaald níet zonder slag of stoot .... want éérst diende er op last van de burgervader nog een onderzoek te worden ingesteld naar hun beider financiele situatie om te zien of er toch nog ergens een verstopte oude sok met geld kon worden aangetroffen .......??!!
Dit onderzoek werd uitgevoerd door twee onafhankelijke dorpsgenoten , kleermaker Abraham Gerritse en smid Cornelis Tieleman - en pas nadat zij elk met hun beide ogen geconstateerd hadden dat zowel de aanstaande bruid als de aanstaande bruidegom werkelijk geen enkele 'overbodige' rooie cent te makke hadden ... , werd dit bewijs van onvermogen afgegeven ten behoeve van het voorgenomen huwelijk tussen twee partners , voor wie er werkelijk een rampzalig huwelijk in het verschiet bleek te liggen ...........


Misschien was het de grote armoede waarin zij beiden verkeerden , misschien was het wel het aanzienlijke leeftijdsverschil tussen hen , óf het feit dat zij allebei kort daarvoor nog met een andere , jong gestorven partner getrouwd waren geweest , óf misschien waren er nog andere factoren waar wij geen weet van hebben die ertoe bijgedragen hebben dat er al spoedig op curieuze wijze een officieus einde aan dit "jong huwelijksgeluk" zou gaan komen .........

Binnen een jaar na aanvang van het huwelijk zou Cornelia , samen met haar vijf kaar jonge zoon Mattheus uit haar eerste huwelijk , maar zónder haar man Johannes met de boot naar de Amerikaanse plaats Paterson in de staat New Jersey vertrekken .......voor enkele maanden slechts .....want op 8 februari 1882 waren Cornelia en Mattheus al weer in Nederland terug !
Had Cornelia dan toch nog ergens een oude sok met geld verborgen gehouden waarmee zij ook deze terugreis had kunnen financieren ... ?!?

Terugkeer en verblijf in Nederland zouden echter van korte duur blijken te zijn , want in het bevolkingsregister zien we dat Cornelia van der Groef op 20 april 1882 vanuit Nieuwe - Tonge voor de tweede maal in haar nog immer jonge bestaan de boot richting Amerika zou nemen , en ook nu weer in gezelschap van haar zoon Mattheus en ook nu weer zónder haar echtgenoot Johannes Slinger .........en deze tweede maal dan toch echt voorgoed .......

Deze tamelijk unieke daad van Cornelia - wat ook haar achterliggende drijfveren en motieven geweest mogen zijn - zou nog een bijzonder juridisch staartje gaan krijgen .......


k w a a d w i l l i g e v e r l a t i n g ?!?!?

Na het verstrijken van een aantal jaren startte Johannes Slinger een echtscheidingsprocedure vanwege 'kwaadwillige verlating' , een zgn. pro deo-zaak , voor Johannes wel te verstaan .....

Eind 1889 zou deze procedure dan uitmonden in de volgende rechterlijke uitspraak :
>>> "Overwegende , dat door de verklaringen der getuigen in de gegeven omstandigheden , en bij ontstentenis van tegenspraak , voldoende gebleken is ......dat de gedaagde op 15 april 1882 den eischer en de gemeenschappelijke woning te Nieuwe - Tonge kwaadwillig heeft verlaten en in haar weigering om terug te keren volhardt ......, overwegend , dat kwaadwillige verlating na een tijdsverloop van vijf jaren bij de wet regt geeft op echtscheiding ......en veroordeelt de gedaagde en défaillant in de kosten van het geding , tot hiertoe begroot op f 164 ,49 1/2 .......".

Maar dan rijst toch wel meteen de vraag of dit geldbedrag ooit bij Cornelia geïnd zal zijn , want zij bevond zich toen al enige jaren in de USA en een adreswijzigingskaart zal ze wel nooit richting Nieuwe - Tonge verstuurd hebben ..... zodat we in allle redelijkheid mogen aannemen dat dit tamelijk hoge boetebedrag anno 1889 volledig voor rekening gekomen zal zijn van de belastingbetaler .....

Uiteindelijk kwam er dan op 30 januari 1890 in Nieuwe - Tonge een definitief én officieel eind aan het weinig vreugdevolle huwelijk van Cornelia en Johannes .


We hebben geen idee hoe het Cornelia en haar zoon Mattheus verder in het Amerikaanse leven in de staat New Jersey is vergaan .
Zou Cornelia , die per slot van rekening pas 27 jaar oud was toen zij zich voorgoed in de Verenigde Staten vestigde , later nog met een andere emigrant in het Amerikaanse huwelijksbootje gestapt zijn , al was het maar om een vader voor haar kleine zoontje te hebben ???
En waar , zo vragen wij ons ook nog af , in de plaats Paterson of elders zouden zij getweeën nu precies terechtgekomen zijn ??

Vóór Cornelia waren al talloze land- en streekgenoten voorgoed afgereisd naar het 'nieuwe beloofde land' , óók binen haar eigen familie : Cornelia's oom Teunis van der Groef (i2656) was jaren voor haar al geëmigreerd en ook zijn zoon Adrianus had dit voorbeeld gevolgd ( al zou zijn eindbestemming in de plaats Kalamazoo , in de staat Michigan blijken te liggen ) .
We zullen er maar van uitgaan dat Cornelia en haar zoon binnen het huis en het gezin van Teunis of Adrianus een hopelijk gastvrij onthaal , onderdak en geborgen verblijf ten deel gevallen zal zijn , waarna er voor Cornelia wellicht nog een lang en gelukkig (huwelijks-)leven in het vooruitzicht heeft kunnen liggen .......?!


>>> In het gezin waarbinnen Cornelia ooit was grootgebracht , bevond zich nog een vrouw/meisje , Cornelia's halfzuster Johanna Jacoba van der Groef , wier leven , noodgedwongen (!?) , op zeker moment exact dezelfde richting op zou gaan als dat van Cornelia .........

Het leven van JOHANNA JACOBA VAN DER GROEF (i2791) , het elfde en laatste kind van Jacob van der Groef en het tweede , en enig levensvatbare kind van Jacobs derde vrouw Cornelia Tulp , vertoonde zeer duidelijke overeenkomsten met de uitzonderlijke levenswandel van haar halfzuster Cornelia .......
Zo werkte Johanna Jacoba , op 25 januari 1862 in Nieuwe - Tonge geboren , net als Cornelia als dienstbode in uiteenlopende Flakkeese plaatsen : Nieuwe - en Oude - Tonge , Melissant , Sommelsdijk , Middelharnis .
Maar in tegenstelling tot haar halfzus zou Johanna Jacoba niet (althans niet op Nederlandse bodem) in het huwelijk treden , maar wél bevallen van een gezonde zoon , en dát had ze dan natuurlijk wél weer gemeen met Cornelia .

Want als Johanna Jacoba 22 jaar oud is , bevalt zij , als ongehuwd moeder , op 1 juni 1884 in Nieuwe - Tonge van zoon JOHANNIS JACOBUS VAN DER GROEF , een zoon dus die - doelbewust !? - naar haarzelf vernoemd zal
zijn .

Wellicht heeft het ongehuwd moederschap , dat in die tijd (eind 19e eeuw) toch nog vrij algemeen als een grote schande ervaren werd , Johanna Jacoba er wel toe gebracht om als het ware in de voetsporen van haar halfzuster Cornelia te gaan treden en met haar zoon en vermoedelijk wat schamelijke persoonlijke bezittingen uit te wijken naar dat reusachtig grote land aan de andere kant van de oceaan , en zodoende het wat bekrompen en kleinburgerlijk geachte Goeree - Overflakkee voorgoed achter zich te laten om aan een geheel nieuw , spannend , uitdagend en tevens ook zeer onzeker leven te kunnen gaan beginnen ......

Samen met haar zoon Johannis Jacobus vertrok Johanna Jacoba op 8 juni 1887 vanuit Nieuwe - Tonge , vermoedelijk via de haven van Rotterdam , met een schip richting Amerika , op weg naar de plaats ..... Paterson .

Enkele jaren eerder was haar halfzuster Cornelia dezelfde kant opgegaan , zodat het ons niet verbazen zou als Johanna Jacoba en haar op dat moment nog maar drie jaar jonge zoontje , linea recta naar het huis van Cornelia waren getogen , die daar in de jaren ervoor immers ook als alleenstaande moeder ergens onderdak gevonden moest hebben .

Voor de stelling dat Paterson , New Jersey daadwerkelijk haar (eind-)bestemming geweest moet zijn , pleit ook nog het volgende :
op 30 oktober 1887 kwam in de plaats Paterson , Passaic , New Jersey ter wereld JACOB VAN DER GROEF , zoon van Johanna Van Der Groef ..........
waarmee we het zeer sterke vermoeden gekregen hebben dat het hier opnieuw gaat om het ongehuwd moederschap van ónze Johanna Jacoba van der Groef .....
De Nederlandse geschiedenis lijkt dus al spoedig een Amerikaans vervolg gekregen te hebben .....
Jacob zal dan "alsnog" vernoemd kunnen zijn geweest naar Johanna's vader Jacob van der Groef .

Met de geboortegegevens uit het jaar 1887 van deze vermoedelijke zoon van Johanna eindigen de gegevens die wij over het bestaan van Johanna Jacoba en haar kroost hebben weten te verzamelen ; anno 1887 is Johanna Jacoba van der Groef nog maar 25 jaar oud , en inmiddels dus ongehuwd moeder van ten minste één en waarschijnlijk dus zelfs twee jonge zonen , levend onder vermoedelijk zware en armoedige omstandigheden in een voor Johanna vreemd land met allemaal mensen die een taal spreken die zij zelf niet machtig geweest zal zijn , afgesneden van bijna al haar naaste verwanten , die zij naar alle waarschijnlijkheid ook nooit meer in haar leven zien zou .........

Hoe zou haar Amerikaanse leven zich verder ontwikkeld hebben ?
Zou Johanna later toch nog in het huwelijk getreden zijn ??
Kon ze als alleenstaande moeder wel goed voor de kinderen zorgen , zodat er voor hen allebei , ondanks deze moeilijke levensstart , toch nog een lang en voorspoedig leven in het vooruitzicht gelegen zal hebben ???

We gaan er vanuit dat Johanna later in de tijd inderdaad aan een Amerikaanse man - en misschien was hij wel , net als Johanna , een uit Nederland (Flakkee ?!) afkomstige immigrant - het jawoord geschonken heeft , aangezien we Johanna Jacoba noch haar beide zoons in latere Amerikaanse aktes ooit nog eens tegengekomen zijn , wat er op duiden kán dat zij allen sedert de huwelijksdatum onder een andere familienaam door het leven zijn gegaan , met heel misschien een 'golden and prosperous future' in het verschiet ....... en laten we dát , tot beluit van dit wat bijzondere levensverslag , dan maar van harte hopen .............

>>> 'Remember me in the family tree -
my name , my days , my strife ;
Then I'll ride upon the wings of time
and live an endless life'


ANNA VAN DER GROEF (i922) behoorde net als Cornelia en Johanna Jacoba tot de wat bijzondere Nieuwe - Tonge - tak van de Van der Groef - familie .

Anna was een dochter van Willem van der Groef , halfbroer van zowel Cornelia als Johanna Jacoba , en was dus een jongere nicht van de beide halfzusters .

Anna kwam op 14 juli 1884 in Nieuwe - Tonge ter wereld in het zeer arme gezin van Willem van der Groef en Ida van Maastrigt .
Vader Willem was in totaal drie maal getrouwd geweest - Anna was zijn negende kind en het tweede kind uit zijn derde en laatste huwelijk met Ida .
Van de elf kinderen waar Willem in de loop van twintig jaar de vader van geworden is , stierven er vijf reeds in hun baby- of kinderjaren .

Anna groeide dus op met meerdere (half-)broers en -zusters in een arme tijd en in een zeer arm gezin dat regelmatig in rouw was ondergedompeld , zodat het níet verbazingwekkend is geweest dat haar ouders op zeker moment (Anna zelf is dan nog maar vijf jaar oud) het moedige besluit zouden nemen om "voorgoed" af te reizen naar ........Argentinië ....

Hier verbleef Anna zeker níet voorgoed , maar slechts vier jaren , en hoewel ze in die jaren dus nog een jong opgroeiend meisje was , heeft ze aan deze bijzondere periode uit haar leven wel uiteenlopende , levendige , heldere en helaas in hoofdzaak onaangename herinneringen overgehouden .......ook al zou Anna in haar latere leven als moeder en getrouwde vrouw slechts bij uitzondering over deze vier Argentijnse jaren nog iets willen vertellen .

Anna's latere dochter Priscilla deelde ons mee dat het zonder twijfel zeer ongelukkige , zelfs tragische jaren geweest moeten zijn in Argentinië , in de stad Rosario .

Aan de hand van het volgende voorbeeld kan dit pijnlijk duidelijk geïllustreerd worden : op één van de spaarzame momenten waarop zij in haar volwassen leven verslag wilde doen van haar jonge meisjesjaren in Rosario , vertelde Anna eens dat zij en haar zusjes goederenwagons die gevuld waren met suiker doorzochten op achtergebleven kleine brokjes suiker .....
Eerst werd nog gedacht dat dit van de meisjes een soort van kinderspelletje geweest moest zijn , maar toen Anna daarna eens vertelde dat zij ook in Rosario in afvalblikken op zoek plachten te gaan naar iets eetbaars ..... brak pas goed het besef door dat van plezier en spel in die dagen in het geheel geen sprake was geweest - de kinderen moeten daar werkelijk regelmatig honger geleden hebben ..........


We weten niet precies of Anna en haar broertjes en zusjes in die tijd daar ooit nog naar school zijn geweest .
Anna bleek later in haar leven in elk geval géén Spaans te spreken , máár ze zou wel zo nu en dan in het bijzijn van haar kinderen uit het hoofd een gedicht voordragen of een lied aanheffen geheel en al in de Spaanse taal - déze melodieuze dicht- en liedteksten in een voor haar vreemde taal had ze klaarblijkelijk als jong meisje allemaal opgepikt en in haar geheugen goed opgeslagen , hoewel ze de betekenis ervan dus niet goed doorgronden kon ....


Aan de plotselinge dood van haar vader in 1893 bewaarde Anna als negenjarig meisje een zeer nare , bijna traumatische herinnering : Anna's vader , Willem van der Groef , was , zoals elders uitvoerig beschreven staat , op afschuwelijke wijze , terwijl hij bezig was met zijn zware schoonmaakwerk , om het leven gekomen dan wel gebracht - Anna moet kort na deze dramatische gebeurtenis losse , verschroeide stukken van haar vaders kleding hebben zien liggen , als de stille , macabere bewijsstukken van die gruwelijke tragedie die even daarvoor had plaatsgevonden .......

Anna had een jaar eerder haar moeder verloren , dus zat er voor de kinderen niets anders op dan met het schip weer terug te keren richting het oude vaderland , dat het gezin dus vier jaren eerder voorgoed achter zich gelaten meende te hebben....

Aan boord van het schip dat de kinderen weer terug zou brengen naar Nederland , naar de plaats Nieuwe - Tonge , vond nóg een "tragedie" plaats , van een geheel andere orde en van geheel andere omvang dan de tragedies die in de jaren daarvoor hadden plaatsgegrepen , maar die toch voor een arm en jong meisje van negen jaar als een ware tragedie moet hebben aangevoeld ......

Anna bezat - en wellicht was dit wel haar enige 'kostbare bezit' op dat moment - een klein poppetje dat zij misschien nog wel vlak voor het vertrek van haar halfbroer Jacob als afscheidscadeau ontvangen had , want Jacob was namelijk als enige van de kinderen in Argentinië achtergebleven .
Dit poppetje nu , dit kostbaar kleinood van de jonge Anna , belandde tijdens de bootreis door een openstaande patrijspoort pardoes in het zeewater ..... en verdween toen langzaam maar zeker en volkomen onbereikbaar in de immense diepte van het water van de Atlantische oceaan ........
Anna zal even volkomen ontroostbaar geweest moet zijn , want wát kan er nou erger geweest zijn voor een meisje van negen jaar op zo'n moment dan het verlies van zo'n dierbare pop ........??!

Zoals dat ook geschiedde met alle overige kinderen , werd Anna direct na aankomst op Flakkee in haar voormalige woonplaats Nieuwe - Tonge ondergebracht in een pleeggezin , waar zij zou worden grootgebracht door twee verre verwanten

Anna werd een volwassen vrouw en werkte in haar jonge jaren - zoals bijna elke Flakkeese vrouw die niet opgroeide in een welvarend gezin ..... - als dienstbode op het eiland , laatstelijk nog voor een dominees-echtpaar .
De dominee moet wel een vriendelijke man geweest zijn , zijn vrouw daarentegen .......??
Toch zou Anna in haar verdere leven nooit een onvertogen woord uitspreken over deze dominees-vrouw , die toch zeker niet bij iedereen in een even goed daglicht stond - en dát nu siert Anna , want het was beslist geen vrouw die zeer snel - en in de praktijk van alle dag betekent dit veelal té snel - met haar oordeel over andere mensen placht klaar te staan .

In de loop van 1907 - ze is dan rond de 23 jaar oud - kwam Anna op het eiland in contact met PIETER HARTVELD , geboren en getogen in het Flakkeese Melissant , maar anno 1907 net voor korte tijd terug op het eiland na een verblijf van vier jaar in de Verenigde Staten .
En hoewel er toen in die korte periode duidelijk iets opbloeide tussen de twee jeugdige Flakkeënaars , kon Pieter onder die omstandigheden klaarblijkelijk niets anders doen dan Anna te vragen "op hem te blijven wachten ......" - want de boot lag al weer klaar in de haven en Pieter moest dus weer snel inschepen om terug te keren naar de States ......

Dit dringende verzoek van de kant van Pieter heeft Anna beslist ter harte genomen en ingewilligd , alleen , zo vertelde ze vele jaren later eens aan haar kinderen , moet ze er indertijd wel aan toegevoegd hebben : ".....but nót forever ...." - gelukkig is het zó ver zeker niet gekomen , want het lange wachten is , uiteindelijk , beloond geworden : drie jaar na het bezoek van Pieter aan Flakkee keerde hij voor de tweede maal terug , maar déze keer met slechts één enkel én belangrijk doel : het ophalen van zijn aanstaande bruid Anna van der Groef !

De boottocht die het toekomstige echtpaar vanuit Nederland naar de V.S. maakte , is verre van aangenaam geweest : Anna schijnt gedurende de hele tocht zeeziek geweest te zijn - maar ondanks deze slecht start van een nieuw bestaan in een geheel nieuwe wereld , zou hun beider leven vanaf het ogenblik waarop zij voet aan wal zouden zetten in het nieuwe vaderland , gelukkig een voorspoedig vervolg krijgen !

Op donderdag 25 augustus 1910 gaven Pieter Hartveld en Anna van der Groef elkaar in de Amerikaanse staat New Jersey , in de plaats Passaic (Paterson) het definitieve jawoord .
En meteen na de huwelijksvoltrekking lag er nog een tweede lange reis in het verschiet , deze keer geheel en al over land , van de Atlantische oostkust waar ze aan land gegaan waren en waar ze elkaar dus zojuist eeuwige trouw beloofd hadden , helemaal in de richting van de Pacific-westkust , naar de andere uiterste punt van dit onmetelijke land , waar ze zouden neerstrijken in de kustplaats Oxnard in de staat Californië .
Hier kwam het jonge bruidspaar dan tegen het eind van 1910 uiteindelijk aan ; het zou de plaats blijken te zijn waar ze zich permanent vestigden , de plaats ook waar al hun zes kinderen geboren zouden worden , én het zou ook de plek blijken te zijn waar ze getweeën hun levensavond zouden gaan doorbrengen .

Pieter , Anna's echtgenoot , werkte in Oxnard op een grote boerderij en Anna bestierde daar het huishouden .
Binnen een jaar waren ze al met z'n drieën en ook in de daarop volgende jaren vond er regelmatig gezinsuitbreiding plaats ; het gezin van Anna en Pieter werd gezegend met de komst van in totaal ZES kinderen , vier dochters en twee zonen .

In het Californische Oxnard hadden Anna en Pieter een weliswaar zwaar maar zeker geen slecht bestaan - en aan zwaar werk waren ze beiden in hun jonge Flakkeese jaren natuurlijk ook wel gewend geraakt .
Van tijd tot tijd zullen ze allebei toch nog wel met enige weemoed teruggedacht moeten hebben aan hun jeugdjaren op het eiland , maar vanwege hun zéér drukke leven zal er in die Amerikaanse jaren in de praktijk van alledag nauwelijks enige ruimte geweest kunnen zijn voor dergelijke mijmeringen , overpeinzingen en gevoelens van heimwee .....

Met regelmaat placht Anna wel brieven te versturen naar haar broers en zusters in Nederland , om verslag te kunnen doen van het wel en wee in haar nieuwe vaderland .
Uit deze brieven kwam dan altijd Anna's overtuigd behoudend christelijke levensvisie naar voren ; in de jaren twintig hadden zowel Anna als Pieter Jezus Christus als hun persoonlijke Heiland in hun leven aanvaard .
Bovendien was Anna een zgn. prayer warrior : zij placht altijd vurig te bidden voor een ieder die daar vanwege ziekte of gebrek behoefte aan had , en haar man P(i)eter gaf regelmatig bijbelles in de verschillende kerken die zij gezamenlijk in de loop van hun leven zouden bezoeken .

Tijdens hun leven hebben Anna en P(i)eter nog de plotselinge trieste dood van hun tweede zoon moeten meemaken en zien te verwerken : hun zoon Willem Leendert Hartveld stierf op 31 augustus 1959 aan de gevolgen van tragisch bootongeluk - hij was slechts 42 jaar oud .

De vier dochters van Anna zijn in 1989 voor een korte vakantiereis 'terug geweest' op Nederlandse , Flakkeese grond , in het land en in de streek die zij uit de verhalen van hun beider ouders zo goed kenden , maar die ze tot op dat moment geen van allen ooit met eigen ogen aanschouwd hadden .
Nu kregen de vier zusters dan eindelijk de gelegenheid om de sfeer te kunnen proeven van die totaal andere wereld en omgeving waarin hun ouders ooit , inmiddels al een kleine eeuw daarvoor , waren opgegroeid en langzaam waren groot geworden .....


Pieter Hartveld is op 3 oktober 1969 , drie dagen vóór het bereiken van zijn 86e verjaardag , in de vertrouwde omgeving van het Californische Oxnard gestorven .
Anna van der Groef overleed ruim drie jaar later , op 13 januari 1973 , ook in Oxnard , Californië , de plaats waar zij toen al meer dan 60 jaar (!) had gewoond , na een lang en bewogen leven waarin zij zelfs tot twee keer toe vanuit Flakkee naar het Amerikaanse continent vertrokken was , een leven waarin het wáre levensgeluk zich pas heel langzaam , in de loop der tijd , had aangediend .......

Anno 2005 zijn er van Anna en Pieter nog 3 kinderen , allen dochters , in leven en ....... 7 kleinkinderen , 26 achterkleinkinderen , 23 achter-achterkleinkinderen én 2 achter-achter-achterkleinkinderen ....... dus meer dan 60 nazaten geboren in een eeuw tijd , bij aanvang van een nieuwe eeuw en een geheel nieuw millennium .....

Niet alleen hun vier dochters zijn ooit in Nederland op vakantie geweest , ook Pieter en Anna zelf zijn ooit , in 1962 , in gezelschap van een broer van Pieter , Johannes Hartveld , weer eens op Nederlandse bodem teruggekeerd voor een kortstondig en , naar wij stellig aannemen , ook emotioneel weerzien met flink wat ouder geworden familieleden , na een afwezigheid van bijna een halve eeuw ............!!

Deze bijzondere terugkeer is indertijd bepaald niet onopgemerkt voorbijgegaan ; naar aanleiding van dit bezoek is er in het in die dagen zeer bekende tijdschrift De Spiegel een uitgebreid verslag verschenen over dit weerzien , met daarbij foto's en interviews met zowel Anna , Pieter als broer Johannes .

Wat nu , tot beluit van het levensverhaal van Anna van der Groef , volgt , is de volledige tekst van dit artikel dat verschenen was in De Spiegel op 13 oktober 1962 met als kop :


DANK ZIJ DE SPIEGEL NOG VLOEIEND NEDERLANDS ......


>>> Bijna zestig jaar in Amerika te wonen en toch nog vloeiend Nederlands spreken , hoe kan dat ?

" Dank zij De Spiegel " , verklaart de 78-jarige heer Pieter Hartveld , die in 1903 op twintigjarige leeftijd naar Amerika emigreerde , twee keren met vakantie naar Nederland kwam , maar ons land sinds 1910 niet terugzag .
Toch beheerst hij zijn moedertaal nog volkomen , evenals zijn vrouw en zijn broer Johannes (John in Amerika) met wie hij in juli en augustus een vakanriereis maakte naar zijn en hun geboortestreek : Flakkee .

" Wij lezen De Spiegel al zolang wij in Californië wonen . Iedere week weer kijken wij er naar uit . Verder schrijven wij regelmatig met de familie in Holland . Dat houdt ons Nederlands op peil " , zo vertelt de eveneens 78-jarige mevrouw A. Hartveld-van der Groef . " Nederlands spreken doen wij in Californië nooit . Engels praten is veel gemakkelijker omdat iedereen dat doet . Onze kinderen bij voorbeeld spreken geen Nederlands ."

Wat is dat kranige , bejaarde echtpaar bij zijn terugkomst in Nederland na ruim een halve eeuw het meest opgevallen ?

" In 1910 heerste hier overal armoede . Nu zijn de woningen beter , de kledij is verbeterd , maar de verbindingen met het eiland zijn nog altijd slecht " , aldus Pieter die er , zijn kalende schedel en zijn kleine grijze snorretje ten spijt , niet uit ziet als een 78-jarige . " So heb ik mijn car maar niet meegenomen . Daar zijn de wegen hier veel te smal voor . Ik heb nu een kleine auto gehuurd , waarin mijn neef ons rondrijdt , want als je zelf moet driven zie je nog niets " .

" Holland is wel een beetje vooruit gegaan" , meent broer John (75 jaar) .
" Er is hier wat Amerikaanse stijl gekomen . Maar alles is hier klein en benauwd . Het zou veel grootser moeten worden aangepakt" . John werkt op de farm van zijn broer , nu slechts drie of vier uurtjes per dag , bij wijze van hobby , "want om fit te blijven moet je iets om handen hebben".

" Laat ik u eerst vertellen dat ik hier werd ontvangen als de koningin", zegt mevrouw Hartveld , in wier Nederlands zowaar het Flakkeese accent alweer doorklinkt . " Ik kreeg een grote bos rode rozen . De mensen waren allemaal erg lief voor ons . Ik zal dat nooit vergeten . Ook vreemden zeiden bewondering voor ons te hebben omdat we nu nog overkwamen . Opgevallen is me dat de mensen hier zulke mooie meubelen hebben . En dan is het hier eten en drinken en eten en drinken en eten en drinken en meer en meer . Het bevalt me best , dat wel , maar ik was het niet gewend . En druk dat we het hier hebben ! Iedereen nodigt ons uit . Come over and see ... kom een middagje bij mij , en bij mij moeten jullie ook een dagje komen ... Well , we konden hier wel zes maanden blijven . Toch wil ik graag terug . Eergisteren blaasde de wind hier zo en de regen plaste , ik zeg : Laten we maar naar huis gaan " .


" Mijn zusters willen me hier houden " , valt Johannes in . Maar de toon waarop hij dat zegt , verraadt al dat hij er niet aan dénkt . " Ze zeggen : dan kunnen wij voor je zorgen , want je wordt ook een ouwe kerel en jij bent ten slotte alleen . Maar ik heb er toch m'n vrienden ?!" De zusters overigens zijn ook niet jeugdig meer : 77 en 84 jaar ....

Het heeft de familie Hartveld goed gedaan stukken van Nederland en vooral het eiland Goeree-Overflakkee nog eenmaal terug te zien . Pieter heeft met zijn volledig automatische camera (knippen , tien seconden wachten en de foto is klaar !) nogal wat plaatjes geschoten .
Eind augustus zijn zij weer in het vliegtuig gestapt , op weg naar Los Angelos en vandaar naar hun woonplaats Oxnard . John naar zijn vrienden , Pieter en zijn vrouw naar hun kinderen en kleinkinderen . " Ook die pluizen De Spiegel iedere week na . Het blad gaat er van hand tot hand . Zij kunnen het niet lezen , alleen dan de advertenties . Die staan meestal in het Engels en dat kunnen ze zien " , aldus Pieter Hartveld , me van onder zijn zware wenkbrauwen een spottend knipoogje toezendend .......


>>>>> De volgende , en tevens laatste representante van de Van der Groef - familie wier markante levensverhaal hier aan bod zal komen , heette
CILIA VAN DER GROEF .

Cilia , die ook wel Gilia of Chielja genoemd schijnt te zijn , behoort tot de Oudewater - tak van onze familie , een tak die zijn wortels toch echt in het Flakkeese land blijkt te hebben , maar die vooralsnog niet gekoppeld kan worden aan ons aller JACOB , zodat de vraag of Cilia daadwerkelijk een zeer verre varwant van ons allen is , nog helemaal open staat .

Maar aangezien zij nooit anders geheten heeft dan Van der Groef én haar levensverhaal de moeite van het beschrijven zeker waard is , ruimen wij hier graag een plekje in voor haar , helaas nogal trieste , levensrelaas .....

CILIA VAN DER GROEF was het negende en allerlaatste kind van Pieter van der Groef en Jannetje Bakker .
Cilia aanschouwde het levenslicht in de zomer van het jaar 1787 in de plaats Oudewater , gelegen op de grens van de provincies Utrecht en Zuid-Holland .
Op 29 juli 1787 werd Cilia hier gedoopt .
Al op jonge leeftijd verloor Cilia haar vader : Pieter moet in het jaar 1791 of 1795 in Oudewater gestorven zijn , en dat betekende dat vanaf dat moment de zorg voor de opvoeding van alle kinderen binnen dit uitgebreide gezin eerst en vooral op de schouders van moeder Jannetje Bakker kwam te rusten ......

Misschien is het vroegtijdige verlies van haar vader er wel mede debet aan geweest dat het latere verloop van Cilia's leven een geheel andere zou blijken te zijn dan haar beide ouders en ook zij zelf ooit voor ogen gehad zullen hebben ........

Van Cilia's leven gedurende haar jaren als jong volwassen vrouw weten we feitelijk niets , pas sedert het moment waarop zij voor het eerst moeder werd , in 1821 - Cilia is dan 33 jaar - beginnen we een beeld te krijgen van haar weinig florissante bestaan ......

Op 5 maart 1821 bevalt Cilia in de Utrechtse plaats Kamerik (en de Houtdijken) als óngehuwd moeder van een zoon die door haar Willem zou worden genoemd ( terwijl in het bevolkingsregister van de stad Groningen < periode 1850 - 1860 > vermeld staat dat Willem op die dag geboren zou zijn in , zoals het beschreven staat , 'Oude Water aan de Amstel ' ......?? )

En deze geschiedenis gaat zich nog eens herhalen [ ook bij Johanna Jacoba van der Groef uit de Nieuwe - Tonge - tak waren we dit 'fenomeen' al eerder tegengekomen ] , want twee jaar later zou Cilia opnieuw als ongehuwd moeder het leven schenken aan een zoon , ter wereld gekomen op 4 april 1823 in Cilia's geboorteplaats Oudewater .
Deze tweede zoon , Pieter genaamd , zal door Cilia toch nog vernoemd moeten zijn naar haar , inmiddels al lang overleden , vader Pieter van der Groef .

Lazen we in de geboorteakte van haar eerste zoon Willem slechts dat Cilia anno 1821 ongehuwd was , uit de geboorteakte uit 1823 van haar zoon Pieter komen we te weten dat Cilia ( op dat ogenblik 35 jaar oud ) géén beroep had en zónder vaste woonplaats was ........
De toevoeging van deze paar woorden verschaffen ons een nogal triest inzicht in haar bestaan , want ze doen ons beseffen dat we hier van doen hebben met een vrouw die in zeer kommervolle omstandigheden moet hebben verkeerd , en vermoedelijk als een soort van zwerfster van de ene naar de andere plaats trok om in haar eigen (schamele) onderhoud en in dat van haar beide zonen te kunnen voorzien ......

Toch gloorde er op zeker moment wat hoop voor Cilia en haar jonge kinderen , in zeer beperkte mate weliswaar , omdat in hetzelfde jaar waarin zij het leven geschonken had aan zoon Pieter (1823) , in het Drentse plaatsje Veenhuizen door de Maatschappij van Weldadigheid een veenkolonie was gesticht voor bedelaars en verwaarloosden - en Cilia en haar kroost moeten indertijd tot de eerste , misschien wel allereerste , niet echt te benijden , 'lichting' bewoners van deze veenkolonie behoord hebben .

Toch heeft het verblijf in deze nieuwe en vermoedelijk betere en gezondere woon- en werkomgeving er níet toe kunnen bijdragen dat er voor Cilia ook nog een lang leven in het vooruitzicht kon liggen ..... , want ..... op 2 november 1828 , "des namiddags te drie uren" , stierf Cilia van der Groef in een woning "aan het tweede Etablissement der Maatschappij van Weldadigheid te Veenhuizen in de gemeente Norg "

In de aangifte van overlijden staat verder nog vermeld dat Cilia eind 1828 nog steeds zonder beroep was geweest en dat de aangifte was gedaan door twee plaatsgenoten uit haar voormalige woonplaats Oudewater , die zich de lange reis van Oudewater naar Veenhuizen net zo goed hadden kunnen besparen , aangezien zij , als aangevers van het overlijden , over Cilia helemaal niets naders konden opgeven : "....... doordat zij de juiste geboortedag en plaats van haar alsmede de namen en woonplaats van haar ouders niet konden opgeven ..... dit alles onbekend " < zo was er dan ook nog eens extra aan toegevoegd >

Cilia bereikte de leeftijd van 41 jaar - en wellicht had er voor haar , levend in de beginjaren van de 19e eeuw , met haar betreurenswaardige levenswandel , ook geen veel hogere leftijd ingezeten - maar nu , eind 1828 , waren Cilia's beide zonen , Willem en Pieter , reeds op zeer jeugdige leeftijd wees geworden , en de vraag die dan onmiddellijk oprijst is natuurlijk : Hoe zag het leven van deze beide zoons er verder uit ??

Het levenslot van zoon Pieter is onbekend [ we kunnen zelfs niet uitsluiten dat Pieter eind 1828 al niet meer in leven was geweest ] , máár van zoon Willem is ons gelukkig veel meer bekend geworden : hij groeide verder gezond en wel op , werd handweversknecht en later koopman van beroep , trad op 26-jarige leeftijd in de stad Groningen in het huwelijk , kreeg meerdere kinderen en zou op hoge leeftijd in de stad Groningen ook zijn laatste adem uitblazen ......én kon 'er persoonlijk zorg voor dragen' dat de Oudewaterse familienaam Van der Groef(f) ( bij hem en zijn kinderen namelijk soms ook met dubbel f geschreven ) nog in ieder geval minstens twee generaties zou kunnen meegaan , tótdat ook de allerlaatste vertegenwoordiger in Groningen zijn laatste rustplaats vond , en zodoende de "Oudewaterse Van der Groef-dynastie" in het hoge noorden van het land - en dat dan nog óndanks Cilia's ongehuwd moederschap ...... - in de loop van de 20e eeuw onherroepelijk , volkomen en ontegenzeggelijk van de Noord-Nederlandse aardbodem verdwijnen zou .......... zonder dat we daar hier en nu ook nog maar íets aan zouden kunnen veranderen ............